Υπάρχουν διάφορες εξηγήσεις για το φαινόμενο της «κατάρας των πόρων»

ΓΡΑΦΕΙ Ο 
ΔΡ. ΑΝΔΡΕΑΣ ΠΟΥΛΛΙΚΚΑΣ*

Η κατάρα των πόρων (the resource curse) είναι ένα φαινόμενο που δημιουργείται στις χώρες οι οποίες έχουν πλούσια αποθέματα πλουτοπαραγωγικών πόρων, με σημείο αιχμής τους υδρογονάνθρακες. Παραδείγματα αποτελούν η Βενεζουέλα και η Νιγηρία

Όταν στις χώρες αυτές ανακαλύφτηκε ο μαύρος χρυσός προέκυψε στον πληθυσμό κλίμα ευφορίας. Όλοι νόμισαν πως θα γίνουν σεΐχηδες. Αποτέλεσμα, όλη η παραγωγική δραστηριότητα, όπως, βιομηχανική παραγωγή, υπηρεσίες, ντόπιες παραγωγικές επενδύσεις πλην της εξόρυξης του μαύρου χρυσού καταστράφηκαν. 

>>> ΟΛΗ Η ΡΟΗ ΕΙΔΗΣΕΩΝ BRIEF ΜΕ ΕΠΙΛΕΓΜΕΝΟ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ <<< 

Οι περισσότερες πετρελαιοπαραγωγές χώρες είναι σε αυτή την κατηγορία έκτος από χώρες που έχουν εκπονήσει και συμφωνήσει μεταξύ των πολιτικών τους κομμάτων μακροπρόθεσμο ενεργειακό σχεδιασμό όπως η Νορβηγία. 

Υπάρχει η εντύπωση πως βρίσκοντας πετρέλαιο μπορούμε να γίνουμε Ντουμπάι. Αυτό συνέβη μια φορά, στην αρχή της δημιουργίας του πόλεμου του πετρελαίου, όταν δημιουργήθηκε ο ΟΠΕΚ και κέρδισε μια πρώτη μάχη, αλλά όχι τον πόλεμο. Οι πλουσιότατες σε μεταλλεύματα και υδρογονάνθρακες Αφρικανικές χώρες ζουν κάτω από απολυταρχικά καθεστώτα με τους λαούς τους σε εξαθλίωση επιβεβαιώνοντας την «κατάρα των πόρων». 

Ένα κλασικό παράδειγμα της «κατάρας των πόρων» αποτελεί η Νιγηρία. Μερικοί ντόπιοι ευνοούμενοι, με την εξόρυξη του μαύρου χρυσού, έγιναν υπάλληλοι σε πετρελαϊκές εταιρίες ενώ ο πολύς λαός εξακολουθεί να ζει με 1 δολάριο την ημέρα. Υπάρχουν εκατοντάδες δολιοφθορές στους αγωγούς οι οποίοι κόβονται ως και με πριόνι κάθε χρόνο και χιλιάδες τόνοι πετρελαίου έχουν παρασυρθεί από τους παραποτάμους του Δέλτα του Νίγηρα στη θάλασσα, καταστρέφοντας κυριολεκτικά το οικοσύστημα. 

Υπάρχει ένα μεγάλος αντιπαραγωγικός δημόσιος τομέας μέσω του οποίου η ελίτ εξαγοράζει την παραμονή της στην εξουσία και διορίζοντας και παρέχοντας προνόμια σε ανταλλαγή ψήφων. 

Ήδη έχουν γίνει από το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο (ΔΝΤ) δυο γενναία κουρέματα του χρέους της, το οποίο δημιούργησαν οι τράπεζες παρέχοντας με μεγάλη ευκολία δάνεια. Οι τράπεζες, προετοίμασαν άθελά τους, με τους λανθασμένους χειρισμούς τους, το έδαφος για την χρεοκοπία και την εξάρτηση του Νιγηριανού κράτους. Το οποίο χαρακτηρίστηκε μάλιστα ως διεφθαρμένο όπως και ο λαός. 

Επίσης η Βενεζουέλα η οποία, βρίσκοντας πετρέλαιο, προσπάθησε να απεγκλωβιστεί από τις ΗΠΑ, παρότι έκανε αρκετές προσπάθειες, σήμερα προκύπτει με αβέβαιο μέλλον, όπως και κάθε χώρα που προάγει τον εθνικισμό.

Υπάρχουν διάφορες εξηγήσεις για το φαινόμενο της «κατάρας των πόρων». 

Πρώτον, οι εξαγωγές πρώτων υλών υποφέρουν από μειώσεις στους όρους εμπορίου (terms of trade), δηλαδή, οι τιμές ορυκτών και γεωργικών προϊόντων ακολουθούν μακροπρόθεσμα πτωτική τροχιά σε σχέση με τις τιμές των κατασκευών και άλλων προϊόντων. Έτσι διευρύνεται το κενό μεταξύ των πλουσίων βιομηχανικών χωρών και των φτωχών χωρών που εξάγουν φυσικούς πόρους. 

Δεύτερον, οι οικονομίες που εξαρτώνται σε μεγάλο βαθμό από τις εξαγωγές πόρων είναι ευάλωτες στην αστάθεια των τιμών. Η αστάθεια των τιμών έχει τρεις κύριες συνέπειες σε μια εγχώρια οικονομία: 
(α) τον περιορισμό των ιδιωτικών επενδύσεων, 
(β) τον περιορισμό των κρατικών εσόδων και 
(γ) τον περιορισμό των συναλλαγματικών ισοτιμιών. 

Τρίτο, οι βιομηχανίες εκμετάλλευσης πόρων είναι απίθανο να τονώσουν των ανάπτυξη στην υπόλοιπη οικονομία, ειδικότερα, αν οι ξένες πολυεθνικές εταιρείες που κυριαρχούν στην εξόρυξη πόρων έχουν την δυνατότητα να επαναπατρίζουν τα κέρδη τους, αντί να τα επενδύουν σε τοπικό επίπεδο. 

Τέλος, ο προερχόμενος από τους πόρους πλούτος προκαλεί ένα είδος μυωπίας μεταξύ των δημοσίων και ιδιωτικών φορέων. Οι πρόσοδοι των πόρων μπορεί να επιφέρουν είτε μυωπική νωθρότητα είτε μυωπική εφορία στους νομοθέτες. 

>>> ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΟΛΕΣ ΤΙΣ ΕΡΕΥΝΕΣ & ΑΝΑΛΥΣΕΙΣ ΤΗΣ BRIEF <<<

Με άλλα λόγια οι πρόσοδοι των πόρων οδηγούν σε παράλογη ευφορία, δημιουργώντας μια νοοτροπία ανάμεσα στους επιχειρηματίες «γίνε πλούσιος γρήγορα» και μια ψυχολογία μεταξύ των νομοθετών «οικονομικής ανάπτυξης και συρρίκνωσης» που χαρακτηρίζεται από περιόδους υπερβολικής αισιοδοξίας με νομοθετήματα χωρίς να λαμβάνουν υπόψη τις επόμενες γενεές.

Όσον αφορά τα κοιτάσματα υδρογονανθράκων της Κύπρου, στα οποίο εναποθέτουμε τις ελπίδες μας για μια καλύτερη ζωή, είναι στο χέρι μας να διαμορφώσουμε το μέλλον, έτσι ώστε να βασίζεται στο επιτυχημένο μοντέλο της Νορβηγίας αλλιώς η άλλη επιλογή θα είναι το κατευθυνόμενο μοντέλο της «κατάρας των πόρων», όπως αυτό της Νιγηρίας.

*Πρόεδρος Ρυθμιστικής Αρχής Ενέργειας Κύπρου

 
236
Thumbnail

Το Μαρί πυροδότησε την αρχή του τέλους της διακυβέρνησης για το ΑΚΕΛ, σε μια πορεία που ήδη στιγματίστηκε από τον αποκλεισμό της Κύπρου από τις αγορές και συνεπώς προδιέγραψε την πορεία της χώρας προς το Μνημόνιο. Ήταν μια πολιτική κρίση διαρκείας που «χάρισε» στον σημερινό Πρόεδρο, δύο θητείες κάτι που μόνον ο διαμορφωτής και ιστορικός ηγέτης της σύγχρονης Δεξιάς, Γλαύκος Κληρίδης, πέτυχε.

ad1mobile

Παρόλο που η όποια απόπειρα αντιστοιχίας της όποιας κακής πολιτικής, σκανδάλου ή λανθασμένων χειρισμών με την τραγωδία του Μαρί είναι τουλάχιστον ατυχής, με πολιτικούς -αποκλειστικά- όρους κάτι παρόμοιο φαίνεται να συμβαίνει με τη σημερινή διακυβέρνηση ΔΗΣΥ. Βέβαια, το ΑΚΕΛ είχε και την ατυχία να χειριστεί επί διακυβερνήσεώς του πολλά, κακά γεγονότα που καταγράφηκαν σε μια περίοδο ενάμιση έτους, στην οποία καταγράφεται ο αποκλεισμός από τις αγορές, η έκρηξη στο Μαρί, η εφαρμογή των πρώτων πακέτων μέτρων, το κλείσιμο της Λαϊκής και η κάθοδος της τρόικας. Κάτι που στην περίπτωση του ΔΗΣΥ δεν ισχύει αφού έχει πλέον παρέλθει ενάμιση χρόνος από το κλείσιμο του Συνεργατισμού, ενώ μεσολαβεί μακρά χρονική περίοδο έως τις Προεδρικές Εκλογές.

Πάντως, η κόπωση είναι πέραν από εμφανής, η αδυναμία εξασφάλισης συγκλίσεων για προώθηση μεταρρυθμίσεων (μεγάλων και απαραίτητων για τον τόπο) σχεδόν δεδομένη, όπως εμφανής είναι και η αμηχανία με την οποία παρατηρεί άλλες δυνάμεις να ωθούν την όποια εξέλιξη στο Κυπριακή. Ταυτόχρονα ο ΔΗΣΥ και η διακυβέρνηση Αναστασιάδη εμφανίζονται εμφανώς αδύναμοι να απαντήσουν πειστικά  επί θεμάτων βαραίνουν τον ρόλο και την καθαρότητα της σχέσης τους επιχειρηματίες, επιχειρήσεις, διαδικασίες και θεσμούς.

 

>>> ΟΛΗ Η ΡΟΗ ΕΙΔΗΣΕΩΝ BRIEF ΜΕ ΕΠΙΛΕΓΜΕΝΟ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ <<< 

Η κόπωση μεταφράζεται σε περιορισμένη, επαναλαμβανόμενη και ενίοτε ανούσια λεκτική επικοινωνία, με λόγο που δεν εμπνέει, απαντήσεις που δεν πείθουν και κινήσεις που δεν συνοδεύονται από μακρόπνοο σχεδιασμό, όραμα και πλάνο δράσης. Το πολιτικό κλίμα έχει καταστεί τοξικό σε τέτοιο βαθμό που ακόμη και η -τυπική- υπερψήφιση του κρατικού προϋπολογισμού θα περάσει οριακά, ως συνήθως με τη στήριξη του ΔΗΚΟ το οποίο «ράβει κοστούμι» για πιο δυναμικό ρόλο ρυθμιστή, δείχνοντας παράλληλα ότι δύσκολα θα δώσει θετικές ψήφους σε προτάσεις του κυβερνώντος κόμματος ή της κυβέρνησης.

Την ίδια ώρα, ο Πρόεδρος που διάνυσε μια απόσταση 15 και πλέον ετών από την μέχρις εσχάτων στήριξή του στο Σχέδιο Ανάν, έχει καταλήξει να παραλληλίζεται με τον Τάσσο Παπαδόπουλο σε σχέση με την οξύτητα, τη ρητορική και τη στάση με την οποία χειρίζεται το Κυπριακό, ακόμη και από Συναγερμικούς ή και μέχρι προσφάτως ένθερμους υποστηρικτές του.

Τόσο ο Πρόεδρος όσο και ο ΔΗΣΥ έχουν πολλές απαντήσεις να δώσουν και συνεπώς να πείσουν για το περιεχόμενο των θέσεων, την ειλικρίνεια των προθέσεων και για την αποφασιστικότητα αλλά κυρίως για την ικανότητά τους να διακυβερνήσουν παραγωγικά τα επόμενα χρόνια.

Βέβαια, πριν τις εκλογές του 2023 μεσολαβούν άλλες δύο εκλογικές αναμετρήσεις καθώς και ο επικείμενος ανασχηματισμός, ο οποίος θα καθορίσει και το περιεχόμενο και τον τόνο της κυβέρνησης για το υπόλοιπο της θητείας της.

Κόπωση, περιορισμένο περιεχόμενο θέσεων, αδυναμία πειθούς για την ικανότητα τόσο παραγωγής πολιτικών θέσεων μα κυρίως υλοποίησης εφαρμόσιμων λύσεων εντοπίζω και στην πλευρά του ΑΚΕΛ, το οποίο περιορίζεται σε καθαρά αντιπολιτευτικό ρόλο. Δεν στήνει συμμαχίες με άλλους χώρους ή κόμματα για προτάσεις που θα μπορούσε να οδηγήσει στη Βουλή, έχει χάσει το μομέντουμ αξιοποίησης τόσο του Σταύρου Μαλά, όσο και υποψηφίων στις Ευρωεκλογές που κέρδισαν -έστω και για μικρό χρονικό διάστημα- εντυπώσεις και έδαφος στην πλατιά ΑΚΕΛική μάζα.

Το ΑΚΕΛ θα πρέπει κάποια στιγμή να αποδειχθεί αρκετά ικανό, παραγωγικό, αποτελεσματικό και πως αντιλαμβάνεται νέες τάσεις και αντιλήψεις, προκειμένου να εισέλθει σε μια νέα φάση εκσυγχρονισμού θέσεων, φρεσκαρίσματος σε επίπεδο προσώπων και ενίσχυσης της εικόνας ότι πραγματικά μπορεί να διακυβερνήσει ή έστω να συγκυβερνήσει τον τόπο.

ad2mobile

Το θέμα με τα διαβατήρια, όπως και το κλείσιμο του Συνεργατισμού με τον ένα ή τον άλλο τρόπο θα σβήσουν από την επικαιρότητα σε μια βδομάδα ή ένα μήνα. Μετά και η κυβέρνηση πρέπει να χειριστεί θέματα που απλώνονται από την κομβικής σημασίας περίοδο για το Κυπριακό και το φυσικό αέριο, μέχρι καθημερινά προβλήματα και προκλήσεις που καθορίζονται τόσο από εσωτερικές συνθήκες και τάσεις όσο και από απρόσμενες διεθνείς εξελίξεις. Παράλληλα, το ΑΚΕΛ έχει στη διάθεσή του και χρόνο και περιβάλλον, τέτοιο που του δίνει την ευχέρεια και να κάνει κριτική αλλά και να διαμορφώνει νέες θέσεις, νέες προτάσεις, να συστήνει νέα πρόσωπα προκειμένου να φτάσει σε εκλογικές αναμετρήσεις με σαφώς ανανεωμένη εικόνα, έχοντας και το πλεονέκτημα της φθοράς που η εξουσία προκαλεί στον βασικό πολιτικό του αντίπαλο. 


 

article 1