Οι αλλαγές αυτές βγάζουν νόημα μόνο αν η αξίωση της Hanseatic League για «μείωση του ρίσκου» μετατραπεί σε διαμοιρασμό

Εάν χρειάζεται κανείς επιπλέον αποδείξεις πως το δημόσιο χρέος της Ιταλίας είναι το βασικό γεγονός της Ευρώπης, δεν χρειάζεται παρά να κοιτάξει στο έγγραφο που ετοίμασαν την περασμένη εβδομάδα οι λεγόμενοι «New Hanseatic League», μια ομάδα οκτώ δημοσιονομικά προσεκτικών χωρών της Ευρωζώνης, που ονομάστηκαν έτσι προς τιμήν της ομάδας βόρειων ευρωπαϊκών εμπορικών χωρών που έφτασε στο ζενίθ της τον 14ο αιώνα. 

Η σύγχρονη της εκδοχή (στην οποία περιλήφθηκαν και η Σλοβακία και η Τσεχία) θέλει ο Ευρωπαϊκός Μηχανισμός Σταθερότητας, το ταμείο διάσωσης της νομισματικής ένωσης, να αποκτήσει περισσότερες δυνάμεις. Αυτές περιλαμβάνουν τον έλεγχο των εθνικών προϋπολογισμών και την επιβολή ζημιών σε ιδιωτικούς πιστωτές, πριν να δοθούν χρήματα στις χώρες που τα χρειάζονται. «Ένας ενισχυμένος ρόλος για τον ΕΜΣ αυξάνει την αξιοπιστία και την αποτελεσματικότητα του πλαισίου διαχείρισης κρίσεων», ανέφεραν οι Υπουργοί Οικονομιών των δέκα χωρών. 

Η συζήτηση, τουλάχιστον όπως παρουσιάστηκε στη δήλωση, φαίνεται εκ πρώτης όψεως ακαδημαϊκή. Οι υπογράφοντες, που περιλαμβάνουν την Ολλανδία, την Ιρλανδία και τη Φινλανδία, είναι προσεκτικοί και λένε πως ένας πιο δυνατός ΕΜΣ δεν θα παρενέβαινε στις εξουσίες της Ευρωπαϊκής Επιτροπής ή του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, που ελέγχουν τα δημόσια οικονομικά των κρατών μελών. Αυτό είναι απλώς ένας τρόπος για να κάνει πιο εύκολα τη δουλειά του ο ΕΜΣ. 

Παρομοίως, το γεγονός πως ζητούν ο ΕΜΣ να επαληθεύει την επάρκεια της ικανότητας αποπληρωμής του δανειζομένου, δεν είναι ακριβώς επαναστατικό. Σύμφωνα με τη συνθήκη που τον δημιούργησε, οποιαδήποτε διάσωση εξαρτάται από την εκτίμηση του κατά πόσον το χρέος του αιτούμενου κράτους είναι βιώσιμο. Σήμερα αυτή η εκτίμηση γίνεται από την Κομισιόν και την Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα, μαζί με το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο «όπου είναι σωστό και δυνατόν. Η Hanseatic League θεωρεί ότι αυτή η εξουσία πρέπει να μετακινηθεί στον ΕΜΣ. Όμως ο ΕΜΣ πρέπει να αποφασίζει εάν θέλει να εκταμιεύσει χρήματα, άρα ήδη εκτιμά κατά πόσον ο δανειζόμενος μπορεί να αποπληρώσει το δάνειό του. 

Διαβάζοντας, όμως, ανάμεσα στις γραμμές, η δήλωση της Hanseatic καθίσταται πιο ενδιαφέρουσα. Κατ’ αρχήν υποδηλώνει την αυξανόμενη έλλειψη εμπιστοσύνης για την Κομισιόν από κάποια μέλη της ΕΕ. Οι Βρυξέλλες κατηγορούνται πως είναι πολύ επιεικείς, δίνοντας, για παράδειγμα, μεγάλη «ευελιξία» όταν τα πράγματα πάνε καλά. Ένας πόλεμος δύναμης μόλις ξεκίνησε με τον ΕΜΣ και οι δέκα χώρες θέλουν να ξεκαθαρίσουν τη θέση τους. 

Το πιο σημαντικό είναι πως το έγγραφο θέλει η ΕΕ να είναι πιο ανοικτή για ένα «βρώμικο μυστικό»: Ακριβώς όπως και το ιδιωτικό χρέος, το δημόσιο χρέος μπορεί επίσης να αναδιαρθρωθεί. Αυτό συνέβη, φυσικά, στην Ελλάδα, όπου οι πιστωτές δέχθηκαν πλήγμα πριν να δοθούν περισσότερα χρήματα στην Αθήνα. Όμως στο ευρωπαϊκό αφήγημα η Ελλάδα παρουσιάζεται ως μία μοναδική εξαίρεση που δεν μπορεί να ξανασυμβεί. 

Όμως μπορεί να ξανασυμβεί και φαίνεται πως αυτή είναι και η ουσία του εγγράφου. Η Ιταλία, ένα από τα ιδρυτικά μέλη τόσο της ΕΕ όσο και της Ευρωζώνης, παρουσίασε έναν λαϊκιστικό προϋπολογισμό, που τρόμαξε τις αγορές και εξανάγκασε την Επιτροπή να ζητήσει από την Ρώμη να ξαναγράψει τα δημοσιονομικά της σχέδια. Αυτή την εβδομάδα, ο Υπουργός Οικονομικών της Ιταλίας Giovanni Tria, συναντήθηκε με τους ομολόγους του στις Βρυξέλλες για να εξηγήσει πώς αυτοί οι αριθμοί μπορούν να βγάλουν νόημα. 

Υπογείως, η Ιταλία λέει ότι κάποια από τα πιο ακριβά της μέτρα, συμπεριλαμβανομένων του προγράμματος ενίσχυσης του εισοδήματος και της μείωσης του ορίου συνταξιοδότησης, θα χρειαστούν χρόνο για να εφαρμοστούν, γι αυτό και δεν θα αυξήσουν το έλλειμμα στον βαθμό που αναφέρεται στις εκτιμήσεις. Όμως οι Ευρωπαίοι Υπουργοί Οικονομικών έχουν κι άλλες απορίες. Για παράδειγμα, πώς είναι δυνατόν η ανάπτυξη να αυξηθεί στο 1,5% το 2019, όπως προβλέπει η Ρώμη, όταν η κυβέρνηση λέει πως τα μέτρα θα μείνουν στα χαρτιά; Τη Δευτέρα οι Υπουργοί Οικονομικών της Ευρωζώνης υποστήριξαν το αίτημα της Κομισιόν για νέο σχέδιο προϋπολογισμού από την Ιταλία.  

Σε αυτό το πλαίσιο, δεν μπορεί κανείς να κατηγορήσει τις χώρες της Hanseatic που αναζητούν ασφαλιστικές δικλείδες. Το επιχείρημά τους ακούγεται σωστό. Όταν το δημόσιο χρέος δεν είναι βιώσιμο, το σωστό είναι η αναδιάρθρωση να γίνει προτού παραχωρηθεί η βοήθεια. Αυτό βοηθά το δανειζόμενο κράτος να επανακάμψει πιο εύκολα και διασφαλίζει ότι τα καλά χρήματα δεν πετάγονται. Η Ελλάδα είναι ένα μοντέλο προς αποφυγή. 

Το πρόβλημα είναι πως μια αλλαγή προσέγγισης, όπως αυτή προωθείται από το Δουβλίνο και άλλους, μπορεί να προκαλέσει μια σεισμική μετακίνηση στην Ευρωζώνη, δημιουργώντας ακόμα ένα λόγο στους επενδυτές κυβερνητικών ομολόγων να μην αγοράζουν στις πιο ευάλωτες χώρες. Αυτό μπορεί να προκαλέσει κρίση εμπιστοσύνης, που είναι και ο λόγος που χώρες όπως η Ιταλία και η Γαλλία γενικά αντιτίθενται σε μια τέτοια κίνηση. 

Η πρόταση του Hanseatic League μπορεί να βγάζει νόημα στο πλαίσιο μιας πλήρους μεταρρύθμισης της Ευρωζώνης, συμπεριλαμβανομένης της ολοκλήρωσης της τραπεζικής ένωσης και της δημιουργίας κάποιων στοιχείων δημοσιονομικής ένωσης. Αυτό θα ενέπνεε περισσότερη εμπιστοσύνη στους επενδυτές για την ελαστικότητα της Ευρωζώνης. Οι δέκα χώρες δεν μπορούν να κατηγορηθούν για τη στάση τους σε ένα τόσο δύσκολο θέμα. Κατά κάποιο τρόπο, η Ρώμη άθελα της το ζητά. 

Οι αλλαγές αυτές βγάζουν νόημα μόνο αν η αξίωση της Hanseatic League για «μείωση του ρίσκου» μετατραπεί σε «διαμοιρασμό του ρίσκου». Δυστυχώς ο λαϊκιστικός προϋπολογισμός της Ρώμης καθιστά σχεδόν αδύνατον για τον οποιονδήποτε να υποστηρίξει έναν ακόμη μεγαλύτερο μηχανισμό ασφάλειας για την Ευρωζώνη. Η νομισματική ένωση έχει κολλήσει και είναι δύσκολο να διαβλέψουμε με ποιο τρόπο θα συνεχίσει. 

Ferdinando Giugliano